Is Strategisch OmgevingsManagement als visie en werkwijze wel opgewassen tegen de trends in onze samenleving? De vakinhoudelijke vrijdagmiddaggesprekken op kantoor leken voor Bas Liebeek en Jeroen Medema waardevol om vaker te delen met een breder publiek. Daarom besloten ze in 2024 om een podcast te starten. Met inmiddels twee seizoenen Proef op de SOM duiken ze iedere aflevering samen met een gast in een thema dat raakt aan het vak van omgevingsmanagement.

De onderwerpen komen uit de dagelijkse praktijk van WesselinkVanZijst en die van de gasten en volgen een vast format. Elke aflevering staat er een gast met een overkoepelend thema centraal. Thema’s variëren van de rol van vertrouwen en AI tot de toenemende complexiteit van maatschappelijke opgaven of de verankering van omgevingsgericht werken in organisaties. Terugkerende items zijn de column van Stefan Szepesi en de lees-, luister- of kijktip van de gast.

De podcast bestaat inmiddels uit twee seizoenen, die al meer dan duizend keer zijn beluisterd. In seizoen 2 zullen Bas en Jeroen ook een stap verder gaan: naast losse afleveringen komen er ook drieluiken rond thema’s die meer verdieping verdienen, en gaan ze bewust op zoek naar ‘schurende’ onderwerpen die verder van hun eigen expertise afstaan.

Proef op de SOM seizoen 1

Beluister hieronder de meest recente afleveringen, of volg Proef op de SOM op Spotify. Jeroen en Bas komen graag in contact met de luisteraar. Dus heb je een vraag, onderwerp of feedback die je graag wil delen? Bas en Jeroen horen het graag! Voor suggesties kan je mailen naar info@wesselinkvanzijst.nl.

Aflevering 1: Johanneke de Lint

Johanneke de Lint mag zichzelf met recht een ervaren omgevingsprofessional noemen. Ze is inmiddels al bijna 25 jaar actief in het werkveld. Johanneke heeft Rechten gestudeerd in Amsterdam en is afgestudeerd op Corporate Governance en Maatschappelijk verantwoord ondernemen. In haar eerste baan raakte zij in vervoering door de kracht van een goede stakeholderdialoog. In haar loopbaan heeft zij dat verder vormgegeven, als mutual gains adviseur en strategisch omgevingsmanager. Samen bespreken we in deze aflevering de noodzaak om te investeren in goede relaties. En dat dit tijs en ook aandacht kost, onder andere vanuit de kant van de initiatiefnemer.

Aflevering 2: Marc Wesselink

Marc werkt sinds eind jaren tachtig als adviseur. Hij is als auteur van het Handboek Strategisch OmgevingsManagement en het Handboek Strategisch OmgevingsManagement 2.0 de grondlegger van SOM. Marc heeft samen met Hans van Zijst in 2010 het bedrijf WesselinkVanZijst BV opgericht. Zijn werk voor het project Maasvlakte 2 leverde een unieke combinatie van praktijk en theorie, resulterend in de geboorte van de SOM-methodiek. Hiervoor heeft Marc de ROA-Adviesprijs gewonnen (Raad van Organisatie Adviesbureaus) voor de beste Nederlandse Adviesopdracht. Sindsdien wordt de methode van Strategisch Omgevingsmanagement steeds vaker toegepast in allerlei opgaven in Nederland en ook daarbuiten. We bespreken met Marc de 4 principes van echte verbinding, door onder andere samen stil te staan bij de A.A.R.C. principes.

Aflevering 3: Janneke de Jong

Janneke de Jong is directeur Participatie bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Algemeen secretaris van het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL). Na haar studie Politicologie aan de universiteit van Amsterdam startte Janneke als trainee bij het toenmalige ministerie van VROM. Daarna werkte zij bij het Ministerie van Financiën, keerde terug naar VROM/IenW, waar zij verschillende functies bekleedde, onder andere als projectleider omgevingsmanagement voor de Omgevingswet. In 2014 volgde Janneke het SOM leiderschapstraject waar zij geïnspireerd raakte door het MGA en SOM gedachtegoed. Met Janneke bespreken we hoe je in de eigen organisatie ruimte maakt voor het belang van anderen. En waarom je geen goed beleid kunt maken, wanneer je niet goed weet wat er speelt in de samenleving.

Aflevering 4: Zita van Aggelen

Zita van Aggelen is een ervaren duizendpoot in ons vakgebied. Haar ervaringen variëren van organisatieverandering, directieadvies, teamaansturing tot project/programma-management. En natuurlijk als omgevingsmanager en SOM-expert. Haar passie zit in het helpen van organisaties om hun omgeving te betrekken bij het (primaire) proces en omgekeerd. Zita werkt daarbij altijd vanuit een combinatie van techniek en mens. Zij heeft vanuit haar achtergrond als bouwkundige, haar werk bij netbeheerders (kabels en leidingen) en de energietransitie een duidelijk beeld van wat er technisch nodig is én combineert dat met een mensgerichte aanpak.

Dat komt haar goed van pas bij haar werk voor verschillende coöperaties in het energiedomein. We praten met Zita over de rol van coöperaties en waarom zij zo goed uit de voeten kunnen met het participatieniveau van empowerment. Een niveau dat we eigenlijk maar weinig tegenkomen in het werkveld, maar misschien wel ten onrechte? En wat betekent empowerment in de praktijk? Voor zowel de coöperatie, als ook voor bijvoorbeeld de gemeente?

Aflevering 5: Joost Stoffers

Joost heeft zich gespecialiseerd in het onderwerp inwonersparticipatie en werkt als adviseur participatie voor de gemeente Lelystad. Met een achtergrond in zowel de harde techniek kant (hij studeerde ooit mbo-elektrotechniek en technische bedrijfskunde), en de meer zachte communicatiekant (met de specialisatie op overheidscommunicatie), kan hij goed uit de voeten in uiteenlopende situaties. Dat moet ook wel, gezien het brede scala aan onderwerpen dat hij langs ziet komen en het grote aantal aan bewonersavonden waar hij aan deelneemt, waar het deelnemersveld ook flink uiteenloopt qua achtergrond, interesses, expertise, kennisniveau, etc.

Hij begon zijn carrière bij de gemeente Amsterdam, is daar ook afgestudeerd en heeft in ieder stadsdeel verschillende projecten gedaan. Vaak hadden die wel iets met participatie te maken, al was het maar als onderdeel van een communicatieplan. Vervolgens stapte hij over naar gemeente Lelystad als communicatieadviseur. Hij houdt zich het liefst bezig met het helpen bij het goed organiseren van participatieprocessen. Want dat blijkt nog best ingewikkeld…

Aflevering 6: Hans van Zijst

Intentieovereenkomsten, BOKken, SOKken, ROKken, de akkoorden vliegen je – in uiteenlopende bewoordingen – om de oren tegenwoordig. Maar wat is een (goed) akkoord? En wat is het verschil tussen verschillende soorten akkoorden Wat neem je daarin op? Deze nieuwe aflevering van Proef op de SOM staat in het teken van (bestuurlijke) overeenkomsten. Met niemand minder dan specialist van het eerste uur – Hans van Zijst.

Hans van Zijst is met recht een van de iconen in ons vakgebied te noemen. Hij heeft een lange en rijke carrière gehad: hij werkte als afgestudeerd jurist aan nationaal milieubeleid, vertegenwoordigde Nederland als milieudiplomaat in de Verenigde Staten en Canada, heeft voor Nederland internationale milieuonderhandelingen gevoerd en was verantwoordelijk voor het mondiale milieubeleid van het voormalige ministerie van VROM. Als adviseur werkte hij achtereenvolgens bij internationaal milieuadviesbureau ERM en had hij een eigen adviesbedrijf.

In 2011 richtte hij samen met Marc Wesselink het adviesbureau WesselinkVanZijst op. Zodoende stond hij aan de bakermat van het huidige vakgebied omgevingsmanagement en heeft hij ook veel bijgedragen aan de totstandkoming en de professionalisering van dit vakgebied, de afgelopen 20 jaar. Hij was o.a. betrokken bij de realisatie van Maasvlakte 2, het Tracébesluit A4 Delft Schiedam, de planvoorbereiding van de 380 kV-hoogspanningsleiding Wateringen – Beverwijk, de planverkenning Blankenburgtunnel, de ontwikkeling van Zuidasdok in Amsterdam-Zuid en tot 2024 bij de derde stadsbrug in Rotterdam.

Aflevering 7: Onno van Eijk

Een goede voorbereiding is het hal… Ho, stop!

Volgens onze podcast gast is een goede voorbereiding echt meer dan het halve werk. “To go far, you have to start slow.”

Onno van Eijk is MGA-vakgenoot van het eerste uur. Na 6 jaar als projectleider bij het Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting) werkt hij nu al dik 15 jaar bij de Provincie Zuid-Holland. Hij is actief als strategisch omgevingsmanager, projectleider, trainer, adviseur en dagvoorzitter/gesprekleiders. In 2021 won Onno de Frans Evers Award voor Mutual Gains. Hij ziet regelmatig in de praktijk wat een goede voorbereiding hem opleverde. Of anders gezegd: wat de prijs is die we met elkaar betalen in geval van een gebrekkige voorbereiding. We praten met elkaar over de hordes die je dan soms moet nemen, de moeite die het kost en praktische handvatten die ons hierbij kunnen helpen.

Aflevering 8: Margot Kwee

Diversiteit, inclusie, gelijkwaardigheid. Stuk voor stuk zaken die ons als land, of misschien zelfs wel de wereld, veel bezighouden. Op dagelijkse basis lezen we erover in het nieuws, op onze socials, en ervaren we het in de praktijk. Maar waar hebben we het eigenlijk over, wanneer het gaat over diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid? Wat betekent het, wanneer je hier werk van wilt maken? Kan je deze begrippen ook toepassen op het werk van de omgevingsmanager? En tot slot de spannende vraag: hoe vinden we dat we het zelf eigenlijk doen?

Wederom nemen we de proef op de SOM, maar dit keer met Margot Kwee. Margot heeft oorspronkelijk een business-achtergrond, met een studie International Business Administration en International Management aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Maar toch besloot ze zichzelf vooral in te zetten voor de publieke sector. Afgelopen 5 jaar werkte ze voor drinkwaterbedrijf Dunea, als strategisch omgevingsmanager. In juni van 2025 heeft ze de overstap gemaakt naar het OER (Opwek Energie Rijksgronden) programma van Rijkswaterstaat. Daarnaast is ze algemeen bestuurslid bij Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard voor Water Natuurlijk.

In al deze functies kaart te met enige regelmaat de thema’s van diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid aan. Ze is dan ook oprichter van de coalitie diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid in de watersector en ze geeft o.a. trainingen voor meer diversiteit en inclusie. Zowel in de watersector als ook in andere maatschappelijke sectoren. Samen praten we over deze belangrijke begrippen en wat ze kunnen betekenen voor het vak van de omgevingsmanager.

Aflevering 9: Marcel Hoogsteder

Data. Wie loopt er niet warm voor? Voor de meeste omgevingsmanagers is data niet het meest sexy begrip. Tegelijkertijd zijn er maar weinig functies waar er zoveel data wordt vergaard, als in het omgevingsmanagement. De vraag is alleen: hoeveel van die data wordt ook daadwerkelijk benut? Je kunt data namelijk zien als simpelweg 1-tjes en nulletjes. Als binaire codetaal. Maar in ons werk gaat dit om veel meer! Bijvoorbeeld om informatie uit e-mails, gesprekken of bijeenkomsten. Informatie over belangen, standpunten, emotie, BATNA’s, oplossingsrichtingen, historie, urgentie, etc. En toch zien we dat er te weinig informatie goed wordt verwerkt. En dat is zonde, stelt onze gast Marcel Hoogsteder.

Marcel werkt zelf inmiddels zo’n 15 jaar in het omgevingsmanagement, met name in grote infrastructurele projecten – van de eerste planfase tot en met de oplevering. Hij werkte bij onder meer Ballast Nedam, Rijkswaterstaat en de Gemeente Den Haag. In die trajecten viel hem steeds één ding op: terwijl het werk van omgevingsmanagers steeds complexer wordt, blijven we achter in hoe we met data en informatie omgaan. Alles zit in hoofden, e-mails, losse notities – maar nergens is overzicht of structuur. 

Dat inzicht heeft hem uiteindelijk gemotiveerd om, samen met een paar partners, het bedrijf Dialog op te richten. Niet als IT-project, maar als hulpmiddel voor omgevingsprofessionals. Zodat zij minder tijd kwijt zijn aan zoeken en rapporteren, en meer tijd kunnen besteden aan wat er echt toe doet: stakeholders die zich gehoord en betrokken voelen. Samen bespreken we de rol van data in het omgevingsmanagement. Wat het is, hoe het nu gebruikt wordt en wat het zou kunnen zijn.

Aflevering 10: Eefje Rolsma

Stop de arrogantie in omgevingscommunicatie!

In de nieuwste aflevering van Proef op de SOM hebben we Eefje Rolsma te gast. Eefje heeft letteren gestudeerd in Utrecht en Public Affairs in Leiden.  Haar voorliefde voor complexe maatschappelijk opgaven groeide tijdens de eerste échte communicatiebaan: met de laarzen in de klei bij het voormalige Dienst Landelijke Gebied van min LNV. Daarna mocht zij in Noord-Brabant als woordvoerder namens 14 politieke partijen de CdK bedienen. Daar is haar politiek-bestuurlijke antenne verder ontwikkeld. Sinds 2018 zit Eefje bij Connect Communicatie waarbij zij vanaf 2021 Managing Partner is.

Connect Communicatie is een Vlaams-Nederlands communicatiebureau met 65 kritische communicatieprofessionals die zich bezighouden met Omgevingscommunicatie. Ze maken het Vakblad voor Omgevingscommunicatie! Connect wil mens en omgeving met elkaar verbinden. Dat betekent over de schuttingen van het communicatievak heenkijken.

Dat over de schutting kijken neemt Eefje zelf ter harte. Zo zagen wij haar als deelnemer bij diverse trainingen Strategisch OmgevingsManagement. Met haar praten we ondermeer over de verschillen en overeenkomsten tussen SOM en COM. We gaan dieper in op verbale en non-verbale communicatie en leggen een zorg van Eefje bloot: “Communicatie is meer dan het verpakken van je boodschap, meer dan het zenden over wat de organisatie nodig heeft”. Eefje stelt voor dat organisaties minder vertrekken vanuit de eigen opgave en meer de buitenwereld intrekken.

Aflevering 11: Fenneke van der Vegte

In de nieuwste aflevering van Proef op de SOM spreken we met onze collega Fenneke van der Vegte over SOM en Politiek. Ofwel de dialoogarena en de politieke arena. Hoe verhouden deze arena’s zich tot elkaar? Hebben we er vooral last van? Of kan het elkaar juist versterken? 

Fenneke neemt ons mee in het onderzoek dat zij en onze collega Thijs Kraassenberg uitvoerden binnen het ministerie van EZK, KGG en LVVN. Daarin onderzochten ze de vraag: hoe nemen we de politieke arena mee binnen de omgevingsprocessen van het ministerie? Is alleen werken volgens de SOM-methodiek daarin afdoende? Of is er meer nodig?

Zelf is Fenneke ook politiek geëngageerd. Zo werkt ze al langer in het publieke domein, onder andere als beleidsadviseur in Zeist en als strategisch adviseur bij de gemeente Amersfoort. Ze werkte als raadslid en werd later wethouder van de gemeente Leusden. En inmiddels is ze alweer enige tijd collega bij WesselinkVanZijst! Aan de hand van een aantal lessen neemt Fenneke ons mee in de resultaten van het onderzoek.

Aflevering 12: Goud op de marathon

Na twaalf maanden en evenzoveel afleveringen markeren wijeen belangrijke mijlpaal! Deze aflevering vormt niet alleen het slot van het eerste jaar, maar ook het startpunt voor een nieuw seizoen. We sloten seizoen 1 af in stijl: met goud op de Marathon.

Bijzondere locatie

Deze twaalfde aflevering is opgenomen tijdens de jaarlijkse Kennismarathon van WesselinkVanZijst. Op dit tweedaagse evenement, midden in de natuur en los van de dagelijkse hectiek, reflecteren wij als team op de ontwikkeling van ons vakgebied en werken wij gezamenlijk aan nieuwe ideeën tenbehoeve van kennisontwikkeling. Het was de ideale plek om collega’s aan de tand te voelen, wat vragen te stellen en samen vooruit te blikken.

Proef op de SOM Seizoen 2

Aflevering 13: Grote groepen mensen betrekken met de Participatieve Waarde Evaluatie (PWE) – met Shannon Spruit

De meeste omgevingsprofessional kennen het dilemma wel: je hebt een opgave, waar een grote groep mensen een belang bij heeft. Vaak gaat het om dan om omwonenden (of ‘burgers, inwoners of bewoners’). Maar hoe betrek je zo’n grote heterogene groep mensen, met uiteenlopende meningen en belangen nou goed bij je project? We spraken Shannon Spruit hierover. Shannon is, samen met Niek Mouter, mede oprichter van het bedrijf Populytics en zij werken met de Participatieve Waarde Evaluatie (PWE).

Populytics heeft deze methode als eerste ingezet voor burgerparticipatie. Haar toepassing van PWE voor energiebeleid in de gemeente Sudwest-Fryslân, werd genomineerd voor de Galjaardprijs voor communicatie. Dit succes heeft geleid tot de oprichting van het bedrijf Populytics in 2020 en het bedrijf is inmiddels in rap tempo uitgegroeid tot een bedrijf van 20 personen. Sindsdien hebben meer dan 300.000 mensen, aan meer dan 120 Nederlandse overheden, geadviseerd over complexe beleidsvraagstukken via de PWE-raadplegingen van Populytics. Ze voerden hem uit voor onder andere het Nationale Burgerberaad Klimaat, waar meer dan 35.000 mensen meedachten over klimaatbeleid in Nederland.

Samen bespreken we de rol van deze methode in het omgevingsmanagement. Wat het is, hoe het toe wordt gepast, welke uitdagingen er nog steeds zijn, maar ook welke kansen worden gezien. 

Aflevering 14: Experimenteren met AI – met Marc Wesselink en ‘Chat’

Er is de laatste jaren geen ontkomen meer aan: Artificial Intelligence, ofwel AI. En hoewel het concept en bepaalde toepassingen natuurlijk al langer bestaan, lijkt AI met de komst van verschillende nieuwe taalmodellen, zoals bijvoorbeeld ChatGTP en Co-Pilot, een flinke vogelvlucht te hebben genomen. Bijna dagelijks worden we geconfronteerd met weer nieuwe mogelijkheden en toepassingen, op tal van vlakken. 

Ook voor het werk van omgevingsprofessionals biedt AI de nodige hulp. Maar we zien om ons heen dat AI maar mondjesmaat wordt gebruikt. En als we eerlijk naar onszelf kijken, doen wij dat ook nog relatief weinig. Daarom dat we voor deze aflevering het experiment zijn aangegaan om te zien wat een AI-agent kan betekenen voor ons dagelijkse werk. En met wie kan je zo’n gesprek beter voeren dan met een AI-agent zelf. In levende lijven! Of, nou ja, levend.. in ieder geval levensecht.

We nemen de Proef op de SOM en gaan, samen met de persoonlijke AI-bot van Marc Wesselink en hemzelf zelf, in gesprek over de mogelijke toepassingen van AI. En proberen dat gelijk uit in deze experimentele aflevering van Proef op de SOM.

Aflevering 15: Kleuren buiten de lijntjes – met Sabine Kern

Omgevingsprofessionals werken in een wereld vol kaders. Wetgeving, beleid, procedures, bestuurlijke afspraken. Die kaders omringen elk project als vanzelfsprekendheden. Maar wat als die kaders niet de oplossing zijn, maar onderdeel van het probleem? En wat als het echte vakmanschap zit in het opzoeken van de ruimte buiten die kaders? Zonder de regels te negeren?

In deze aflevering spreken we Sabine Kern, directeur Ontwikkeling, Strategie en Transitie bij Waterschap Limburg. Sabine bouwde haar loopbaan op bij Rijkswaterstaat, de provincie Limburg en het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Stuk voor stuk omgevingen waar de druk groot is, de belangen complex zijn en de kaders altijd aanwezig. Ze leerde er verbindend onderhandelen. Ze werkte in de achtertuinen van mensen aan waterkeringen. Ze voerde gesprekken met dorpsraden over openbaar vervoerconcessies. En ze trok een conclusie: wie wacht tot de oplossing past binnen de kaders, wacht vaak te lang. Of dwingt een pijnlijke uitkomst af die niemand wil.

Sabines pleidooi is helder en uitdagend tegelijk: ambtenaren en professionals moeten léf tonen. De creatieve ruimte opzoeken. Het wenkend perspectief vergroten in plaats van krimpen. Niet als daad van ongehoorzaamheid, maar als professionele verantwoordelijkheid. We bespreken hoe je dat doet: bestuurders vroeg meenemen, het lelijke alternatief uitleggen, complexiteit inzichtelijk maken, de juiste expertise aan tafel halen en de minder prettige gevolgen van keuzes niet wegkijken.

Wil je geen aflevering missen? Abonneer je dan via Spotify. Nieuwe afleveringen verschijnen dan automatisch in je feed.