Strategic Environmental Management Practical Guide
- November 15, 2024
- min leestijd
- Hans van Zijst
- Jeroen Medema
Het oplossen van maatschappelijke vraagstukken is de laatste jaren complexer geworden. Dit komt onder andere doordat we steeds vaker te maken krijgen met een groot scala aan belanghebbenden. Belanghebbenden die – vaak terecht – op uiteenlopende manieren aandacht vragen voor het eigen belang in het licht van de publieke opgave. Tegelijkertijd spelen verschillende maatschappelijke trends, zoals polarisatie, de ik-cultuur, vermindering van vertrouwen in overheden, de schaarste aan ruimte, de afnemende daadkracht van de overheid en de rol van social media in het publieke debat. Het Strategic Environmental Management Practical Guide beoogt professionals te helpen maatschappelijke opgaven verder te brengen.
Het is dus niet verwonderlijk dat we zo vaak felle discussies en snel escalerende conflicten zien in de samenleving. Strategisch OmgevingsManagement (SOM) biedt een effectieve aanpak van opgaven waarin verschillende stakeholders andere of zelfs tegengestelde belangen hebben. Dit praktijkboek biedt 99 antwoorden op veelgestelde vragen over de aanpak van maatschappelijke vraagstukken met deze methode. Het boek verwijst regelmatig naar aanvullend materiaal, zoals invulschema’s, achtergrondliteratuur en casestudies. Via handige QR-codes zijn formats en artikelen te downloaden van de bijbehorende website. Het vormt daarmee een zeer praktische aanvulling op het Strategic Stakeholder Engagement Manual 2.0.
Het boek is zowel als hardcopy als e-book te verkrijgen. Mocht je het gelezen hebben, dan zijn wij ook erg benieuwd naar je reactie! Stuur Jeroen gerust even een berichtje via
jeroen.medema@wesselinkvanzijst.nl.
Video’s
Is het boek onderweg, maar wil je alvast beginnen met een aantal vragen? Kijk dan onderstaande video’s die zowel de basis van SOM als vier vragen uit het boek bespreken.
SOM met hart, hoofd en handen
Maatschappelijke opgaven zijn complexer dan ooit. Schaarse ruimte, zware belangen, hoge spanning: omgevingsprofessionals worden er dagelijks mee geconfronteerd. De SOM-werkwijze biedt hiervoor een handelingsperspectief. Maar voordat je ermee aan de slag gaat, is er een fundamentelere vraag die niet mag worden overgeslagen: waarom doe je het eigenlijk?
Auteur van het Handboek 2.0, Marc Wesselink, vertelt in deze video dat SOM meer is dan een methode. Het rust op een driehoek van handen, hoofd en hart — en juist die balans bepaalt of SOM een levende werkwijze blijft of een trucendoos wordt. Want zonder intrinsieke motivatie, zonder verbinding en vertrouwen als fundament, verliest de methode zijn kracht.
Wat doe je als je mandaat onvoldoende blijkt?
Onderhandelingen nemen soms een wending die buiten je mandaat valt: de oplossingsruimte moet groter, maar daar heb je geen toestemming voor. Volgens Hans van Zijst is in dat geval escaleren geen zwaktebod, maar juist een professionele stap. Hij bespreekt hoe je terugkoppelt naar je mandaatgever, hoe je de eigen organisatie meeneemt in de dynamiek aan de onderhandelingstafel en waarom je nooit meer moet beloven dan je kunt waarmaken.
Ook de lastigere scenario’s komen aan bod: als een ruimer mandaat wordt geweigerd, wanneer schakel je dan stakeholders in om een nieuw mandaat te helpen realiseren, en hoe verhoudt een uitgebreid mandaat zich tot het BATNA van jouw organisatie? Een praktische verdieping voor iedereen die onderhandelt namens een organisatie met zware belangen.
Wat is het verschil tussen een standpunt, issue en belang?
Taal is een belangrijk instrument voor de omgevingsprofessional. Toch worden issues, belangen en standpunten in de praktijk vaak door elkaar gebruikt. Met minder scherpe analyses en vastgelopen onderhandelingen als gevolg.
Jeroen Medema legt uit wat de drie begrippen van elkaar onderscheidt, hoe je van standpunt naar belang komt, waarom de waarom-vraag daarin zo cruciaal is, en hoe je issues zo concreet mogelijk verwoordt. Allemaal kleine taalkundige keuzes met grote gevolgen voor de kwaliteit van je analyse.
Is er consensus nodig over de inrichting van de dialoog?
Als partijen het eens zijn over hoe ze samenwerken, kunnen de onderhandelingen zich richten op de inhoud. Maar in de dagelijkse praktijk lukt consensus over het proces niet altijd. Wat doe je dan?
Hans van Zijst gaat in op hoe je binnen wettelijke kaders, zoals de Omgevingswet en de Algemene wet bestuursrecht, en interne organisatieregels toch trouw blijft aan de principes van Mutual Gains. Hij bespreekt wat een goed participatieproces vraagt van initiatiefnemers en bevoegd gezag, hoe je omgaat met stakeholders die niet aan tafel zitten, en wat je doet als consensus simpelweg niet haalbaar is.
Hoe formuleer je een ‘positive no’?
Voor veel omgevingsprofessionals is ‘nee’ zeggen lastig. Toch is duidelijkheid een van de belangrijkste instrumenten voor goed verwachtingsmanagement. Een halfslachtige reactie wekt immers valse verwachtingen op, en dat ondermijnt het vertrouwen.
Jeroen Medema introduceert de Positive No: een manier om stevig en helder nee te zeggen, zonder de relatie onder druk te zetten. Aan de hand van een concreet voorbeeld laat hij zien hoe je deze methode en een constructieve confrontatie aangaat.
